Chuyện nghề (1): “Cô ơi, sao người Nhật nói khác sách vậy cô?”

“Cô ơi, em học câu này rồi mà sao nghe người Nhật nói… không giống vậy cô?”

Một học viên từng nhắn như thế sau khi sang Nhật. Bạn học khá chăm, làm bài ngữ pháp cũng tốt. Nhưng trong một tình huống ở chỗ làm, trưởng nhóm dặn:

明日は7時に来て。道具は持ってこなくていいよ。
(Ashita wa shichi-ji ni kite. Dōgu wa motte konakute ii yo.)
“Ngày mai đến lúc 7 giờ nhé. Không cần mang dụng cụ theo đâu.”

Bạn nghe được vài từ quen, nhưng vẫn không ghép kịp ý. Trong lớp, bạn thường gặp 来ます (kimasu) – “đến”, 持ってきます (motte kimasu) – “mang theo”. Còn 来て (kite) và 持ってこなくていい (motte konakute ii) thì lại khiến bạn khựng lại.

Không phải bạn học kém. Có thể bạn chỉ chưa gặp đủ những cách biến đổi của cùng một động từ.

Ở giai đoạn đầu, người học thường làm quen với thể lịch sự ます形 (masu-kei):
行きます (ikimasu) – đi; 食べます (tabemasu) – ăn; 見ます (mimasu) – xem.

Rồi khi nghe hội thoại, phim ảnh hay chỉ dẫn ở nơi làm việc, các bạn bắt gặp thêm những cách nói như:

• 行くんです (iku n desu) – là đi/định đi đấy, tùy ngữ cảnh
• 行かないんです (ikanai n desu) – là không đi đấy
• 行けばいい (ikeba ii) – đi là được
• 行こうか (ikō ka) – đi nhé?/đi thôi nhé?

Những câu này không phải “một thứ tiếng Nhật khác”. Chúng là những dạng khác nhau của động từ, mang sắc thái và cách dùng riêng. Thể thường cũng không phải lúc nào cũng có thể dùng thay cho thể lịch sự; nói với ai, trong hoàn cảnh nào vẫn rất quan trọng.

Gần đây, khi đọc cuốn 日本語教師が知らない動詞活用の教え方 của 海老原峰子 (Ebihara Mineko), mình chú ý đến cách tác giả đặt vấn đề về việc dạy và học các dạng động từ, đặc biệt là cách tiếp cận bắt đầu từ thể ます. Cuốn sách không khiến mình nghĩ rằng mọi giáo trình hiện nay đều sai; nó gợi ra một câu hỏi đáng để người dạy và người học cùng suy nghĩ: mình đã nhận ra một động từ khi nó xuất hiện ở nhiều dạng khác nhau chưa?

Học thể ます rất cần thiết. Nhưng để nghe và giao tiếp tự nhiên hơn, người học cũng cần được làm quen dần với các dạng khác, trong câu cụ thể và tình huống cụ thể. Biết 行きます, rồi nhận ra 行く, 行かない, 行って đều liên quan đến cùng một động từ — lúc ấy tiếng Nhật ngoài lớp học sẽ bớt giống một câu đố hơn.

Ở bài tiếp theo, mình sẽ cùng các bạn tìm hiểu “bức tường ます形”: vì sao đã thuộc nhiều mẫu câu rồi mà đôi khi vẫn chưa nhận ra động từ khi nghe người Nhật nói?

Bạn từng nghe một câu tiếng Nhật rất quen mà vẫn không hiểu vì khác dạng đã học chưa?

Nguồn tham khảo: 海老原峰子『日本語教師が知らない動詞活用の教え方』, 現代人文社, 2015.

#ChuyệnNghề #HọcTiếngNhật #ĐộngTừTiếngNhật